ปราสาทศพ กับความเชื่อของคนล้านนา

บทบัญญัติเรื่อง “จารีตเมืองเชียงใหม่” ที่พระสงฆ์ชั้นผู้ใหญ่ของเวียงเชียงใหม่และเจ้าหลวงเมืองเชียงใหม่คือ เจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ได้ร่วมกันบัญญัติขึ้นเมื่อ พ.ศ.๒๔๐๐/A.D.1857 กล่าวถึงเรื่องการทำไม้ศพว่า “อนึ่งไพร่ผู้น้อยยังมีสมศักดิ์นามศักดิ์จักกระทำส่งสการแปลงมุจลินทร์ก็หื้อ เป็นมุจลินทร์แท้ แปลงหลังกลายก็หื้อแปลงหลังกลายแท้ จักแปลงปราสาทก็หื้อแปลงปราสาทแท้ อย่าได้แหม่ใหม่ใส่แถมอีกแอมแกมใส่เป็นอย่างใหม่หลายประการ อย่าผิดโบราณจารีต...ไม่เพียงแต่การระบุถึงปราสาทเท่านั้นแม้แต่รายละเอียด ของการใช้ฟืนเผาศพก็มีการบอกไว้อย่างชัดเจนว่าชนชั้นใดต้องใช้ไม้เช่นใดใน การเผาซึ่งปรากฏในหนังสือขึด ข้อห้ามในล้านนากล่าวไว้ว่า...หลัวส่งสะก๋ารฝูงไพร่น้อยมี ไม้สัก ไม้ขาม ไม้ตึง ไม้ข่อย ไม้งิ้ว ไม้เส้า ไม้รัง ไม้ภิมานขาว ไม้ซะเคียน ไม้หลับมืนหลวง ไม้ขระตัน ไม้เหมือด ไม้มูก ไม้เสี้ยว ตังหลายฝูงนี้อันกวรแต่ต๊าวพญามหากษัตราตังหลายนั้นคือ ไม้สารภี ไม้สัก ไม้จั๋นทน์แดง ไม้จ้อง ตังหลายฝูงนี้กวรส่งสะก๋ารผู้ใหญ่แล อันบ่กวรส่งสะก๋านนั้นคือ ไม้กว๋าว ไม้ขี้แป๊ะ ไม้ส้อน ไม้เกลื๋อ ไม้หมาก ไม้ริด ไม้สะเลียม ไม้นามขาวหลวง ไม้มูกมัน ไม้เดื่อ ไม้ตังหลายฝูงนี้บ่กวรเอาเป็นหลัว (มูลโลกหลวง วัดศรีโพธาราม น.๒๘)..

อีกประการหนึ่งนั้นศพทุกศพที่เป็นคนธรรมดาสามัญหามมิให้ลากเป็นอันขาดและ ห้ามมีการบรรเลงดนตรี ดังปรากฏในหนังสือประเพณีชีวิตคนเมืองว่า...ศพคนสามัญนี้ต้องใช้หามไปจะลาก ชักไปไม่ได้ถือว่าขึด การหามใช้คนจำนวนตั้งแต่ ๘ คนขึ้น จะมีเครื่องดนตรีแห่แหนไม่ได้..หรือหากว่าจะแห่ต้องเป็นกรณีพิเศษเท่านั้น และห้ามนำเอาเครื่องดนตรีไปแห่ในบ้านอย่างเช่นกรณีพระภิกษุไปมรณภาพในบ้านจะ แห่ในบ้านไม่ได้เด็ดขาดต้องอยู่นอกรั้วบ้านแห่เท่านั้น

สำหรับศพของชาวบ้านธรรมดาสามัญทั่วไปจะต้องเป็นไปตามจารีตที่ได้กำหนดไว้และ ทุกคนต้องปฏิบัติตามนั้นโดยที่ทุกคนเข้าใจว่าหากฝ่าฝืนก็อาจจะเกิดโทษเกิด ภัยแก่บุคคลในครอบครัวรวมไปถึงบรรดาญาติมิตรหรือแม้แต่หมู่บ้านชุมชนตลอดถึง บ้านเมืองซึ่งเรียกกันจนติดปากว่า “ขึด”

คอมเมนต์